Tôi có ChatGPT rồi, sao còn cần một app luyện TOEIC?

Động cơ rất tuyệt, nhưng xe thì bạn phải tự ráp

Nói rõ lập trường trước: chúng tôi không chống AI. Việc tạo đề, lời giải, giọng đọc trong app này đều có AI góp sức rất nhiều. Nên bài này sẽ không nói "AI không làm được" — nó làm được, và làm rất tốt. Thực tế, người phát triển Chinh Phục 990 đã có nhiều năm xây dựng các ứng dụng AI và từng viết một cuốn sách về AI, nên không đời nào lại nghĩ AI vô dụng. Vấn đề là từ "một AI đa năng cái gì cũng biết" đến "một gia sư biết tháng sau bạn thi TOEIC" còn cả một quãng đường.

Quãng đường đó, hoặc người làm app đi, hoặc bạn tự đi.

Thứ nhất: bắt AI nhớ bạn là một công việc — mà công việc đó không phải học tiếng Anh

Hôm nay bạn bảo ChatGPT: "Part 5 phần giới từ mình yếu, ra nhiều đề dạng này nhé." Nó ra rất ổn. Ngày mai mở một cuộc trò chuyện mới — nó gần như đã quên. Dĩ nhiên AI vẫn có thể nhớ: bật tính năng bộ nhớ, lập một project, viết một bản "hồ sơ ôn thi của tôi" rồi dán vào mỗi lần — điểm mục tiêu, điểm yếu, lần trước học đến đâu, những câu nào đã làm.

Làm được, nhưng hãy để ý bạn đang làm gì: bạn đang tự làm hệ thống quản lý học tập cho chính mình. Duy trì bản hồ sơ ấy, sắp xếp lịch sử làm bài thành định dạng AI đọc hiểu, nhắc nó đừng ra trùng đề — toàn bộ thời gian ấy đều bị trừ khỏi "luyện tiếng Anh". Một buổi tối dạy AI nhớ bạn và một buổi tối làm một trăm câu, chỉ buổi sau mới hiện lên bảng điểm. Việc này vốn dĩ app phải làm thay bạn, và làm chính xác hơn nhiều so với bạn sắp xếp tay: nó nhớ từng câu bạn đã làm, biết từ nào cần ôn hôm nay, từ nào để tháng sau cũng được, không hỏi một từ ba lần liên tiếp, cũng không mãi mãi quên mất cái từ bạn thật sự cần ôn.

Thứ hai: đề AI ra có lỗi, mà bạn không nhìn ra được

Điểm này ít người nói đến nhất, nhưng quan trọng nhất.

Câu hỏi trắc nghiệm do AI sinh ra có một tỷ lệ nhất định bị hỏng: đáp án sai, hai phương án cùng đúng, hoặc đáp án đúng tình cờ là phương án dài nhất. Chúng tôi xử lý thế nào? Chúng tôi giữ nguyên tắc human-in-the-loop: khi duyệt đề, người và AI kiểm tra chéo lẫn nhau (chuyện AI làm điều ngớ ngẩn, kể cả đêm cũng không hết), rồi chạy thêm một lớp kiểm tra theo quy tắc — độ dài phương án, phân bố đáp án, độ giống với đề cũ. Kể cả vậy, thỉnh thoảng vẫn lọt lưới và phải nhờ người dùng báo lại.

Giờ hãy hình dung một thí sinh luyện đề trước cửa sổ chat. AI sai, người đó không biết. Họ chỉ thấy "đáp án đúng là C", rồi chăm chỉ học cái sai vào đầu. Học cái sai còn tệ hơn không học — mà cửa sổ chat thì không có phòng kiểm soát chất lượng.

Thứ ba: AI ra "đề tiếng Anh", không phải "đề TOEIC"

Đề TOEIC có hình dáng rất đặc thù: Part 1 nhìn ảnh, Part 2 chỉ nghe không được nhìn, Part 3 có hội thoại ba người kèm biểu đồ, Part 7 có bài đọc kép, bài đọc ba đối chiếu chéo — và cả bài là một cuộc đua thể lực 200 câu trong 120 phút.

Bảo AI ra một đề thi thử, bạn sẽ nhận được thứ "giống một bài thi tiếng Anh" — nhưng không giống TOEIC. Nó không phát phần nghe cho bạn bằng bốn giọng Mỹ, Anh, Úc, Canada, đúng tốc độ, phát một lần, không được tạm dừng. Nó cũng không biết đề mình ra là dễ hay khó với thí sinh thật, vì nó không có dữ liệu làm bài của hàng nghìn người. Độ khó là thứ đo được, không phải đoán. Và một nửa giá trị của thi thử là để bạn nếm trước cảm giác não bắt đầu đình công ở phút thứ chín mươi. Cửa sổ chat không cho bạn nổi sự mệt ấy.

Thứ tư: điểm yếu không tìm ra bằng cách hỏi, mà bằng thống kê

AI có thể bình luận câu trước mặt hay đến mức hoa mỹ. Nhưng "bạn sai câu này" và "tỷ lệ sai của bạn ở dạng suy luận gấp đôi mức trung bình của chính bạn, và ba tuần nay không cải thiện" là hai chuyện hoàn toàn khác.

Cái thứ hai cần ba thứ: mỗi câu hỏi đều có nhãn cấu trúc (kiểm tra điểm ngữ pháp nào, kỹ năng nghe nào), lịch sử làm bài của bạn từ vài trăm câu trở lên, và phép thống kê nối hai thứ đó lại. Trong chat không có thứ nào cả. AI giống một bác sĩ rất giỏi nhưng mỗi lần khám đều không có bệnh án của bạn — chỉ nói được triệu chứng hôm nay, không nói được xu hướng.

Thứ năm: ôn thi là trò chơi ý chí, không phải trò chơi công cụ

Nói thật, kẻ thù lớn nhất của việc ôn thi chưa bao giờ là "đề chưa đủ hay", mà là "hôm nay lại không luyện".

Mở app, đề hôm nay đã nằm sẵn ở đó. Mở ChatGPT, bạn phải nghĩ "hôm nay bảo nó ra gì" trước, rồi dán một đoạn prompt, rồi kéo nó về đúng chủ đề khi nó lạc đề. Ma sát này nghe thì nhỏ, nhưng vào một tối kiệt sức nào đó của tuần thứ ba, chính nó quyết định bạn có tiếp tục hay không. Chuỗi ngày học, mục tiêu hằng ngày, nhắc nhở đúng giờ — những tính năng "nhàm chán" này chính là thứ đưa người ta đến được ngày thi. Trong cửa sổ chat không có khái niệm "tiến độ".

Thứ sáu: AI không miễn phí, AI đủ giỏi lại càng không

"AI miễn phí" chắc chỉ đúng khi bạn dùng bản miễn phí. Mà bản miễn phí lại chính là bản dễ ra đề hỏng nhất, ít nhớ bạn nhất, và hay bắt đầu làm qua loa từ câu thứ ba nhất. Thứ thật sự dạy TOEIC tốt được là gói trả phí — và hội thoại càng dài, đề càng nhiều, bạn càng cần mô hình tốt.

Tính thử: một tháng thuê bao AI rất có thể đắt hơn một app chuyên luyện TOEIC. Rồi bạn cầm cái công cụ đắt hơn ấy, tự làm kiểm soát chất lượng, tự làm hệ thống quản lý học tập, tự lo âm thanh phần nghe. Bài toán này tính kiểu gì cũng thấy kỳ.

Vậy nên, bạn sẽ phải đi lại con đường chúng tôi đã đi

Để tinh chỉnh một AI đa năng đến mức thật sự luyện được TOEIC, đại khái bạn cần: sinh ngân hàng đề, lọc trùng, duyệt đề, hiệu chỉnh độ khó, thu âm nhiều giọng, xây mô hình điểm yếu, làm ôn tập ngắt quãng, cộng thêm cơ chế khiến bạn quay lại mỗi ngày.

Mỗi bước chúng tôi đều làm theo kiểu "AI cộng con người duyệt lại", mất nhiều tháng, và hố nào có thể sa vào thì đã sa đủ cả. Bạn dĩ nhiên có thể tan làm rồi làm lại một lượt trong cửa sổ chat — chỉ là sẽ thô hơn, và lúc làm xong thì kỳ thi có lẽ đã qua.

Cho công bằng: ba việc AI thật sự giỏi hơn app

Không có đoạn này, bài viết chỉ là quảng cáo.

1. Hỏi dồn không giới hạn. "Sao chỗ này không dùng which được?" "Hai từ này khác nhau chỗ nào?" Hỏi sâu năm tầng, AI vẫn hơn bất kỳ app nào.
2. Ví dụ theo yêu cầu. Bạn làm ngành bán dẫn, nó đặt câu với bối cảnh bán dẫn; app không làm được.
3. Phản hồi tức thì cho viết và nói. TOEIC L&R không thi, nhưng nếu bạn cần dùng tiếng Anh thật, AI là bạn tập tốt nhất.

Còn một điều muốn nói rõ: chúng tôi tin rằng học cách dùng công cụ AI là quan trọng với tất cả mọi người. Chỉ là việc "huấn luyện AI thành một gia sư TOEIC" quá chuyên biệt đối với phần lớn mọi người — đó là việc của chúng tôi, không nên trở thành việc của bạn.

Vậy cách dùng đúng không phải chọn một trong hai, mà là phân công: app lo luyện tập, đo lường, tích lũy; AI lo giải đáp. Chúng tôi cũng thiết kế đúng như thế — làm xong câu, chỗ nào chưa hiểu bấm lời giải AI, hai việc gộp vào cùng một nơi.

Lời kết

Bạn đương nhiên có thể dùng ChatGPT để luyện TOEIC. Cũng như đương nhiên có thể mua một cái động cơ rồi tự ráp xe — chỉ là phần lớn mọi người muốn chiếc xe sáng Chủ nhật lái được đến phòng thi.

Động cơ chúng tôi cũng dùng. Còn xe, chúng tôi ráp sẵn cho bạn rồi.